Mac Giang

TTO - Bạo lực băng đảng đã bắt đầu xuất hiện ở Port-au-Prince, thủ đô Haiti, khi thực phẩm, nước uống, và thuốc men vẫn chưa đến được tay các nạn nhân động đất. Liên Hiệp Quốc đã kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ Haiti 550 triệu USD để giúp 3 triệu nạn nhân động đất.

Theo Reuters, mới đây Bộ trưởng Nội vụ Haiti Paul Antoine Bien-Aime cho biết cảnh sát và các đội cứu hộ đã thu lượm được khoảng 50.000 thi thể. “Chúng tôi ước tính có khoảng 100.000-200.000 người thiệt mạng, dù có thể sẽ không bao giờ xác định được con số cụ thể”, ông Bien-Aime cho biết.

Cho đến nay, chính quyền đã chôn cất 40.000 thi thể trong các nấm mồ tập thể. Nếu các con số trên chính xác, trận động đất hơn 7 độ Richter ngày 12-1 sẽ là một trong 10 cơn địa chấn chết chóc nhất trong lịch sử. Mới đây, giáo sư Roger Searle thuộc ĐH Durham (Anh) ước tính trận động đất này có sức mạnh tương đương 35 quả bom nguyên tử đã tàn phá thành phố Hiroshima (Nhật) năm 1945.

Reuters cho biết hiện các băng đảng có vũ khí bắt đầu tấn công những người sống sót trong các trại tị nạn và trên đường phố. “Chúng tôi đang cử cảnh sát đến những khu vực bon ăn cướp đang hoạt động”, Bộ trưởng An ninh Aramick Louis cho biết. “Một số người đang ăn cắp và cướp bóc. Những người trong trại tị nạn đang giận dữ do không tìm được thức ăn, nước uống”.

Có tin nhiều thanh niên lăm lăm súng đạn đang lùng sục khu trung tâm thành phố, và một người đã bị bắn chết, xác bị bỏ lại trên phố. Ở một khu siêu thị đã sụp đổ, những người sống sót lao vào đấm đá nhau giành thực phẩm. “Nếu tình hình không được kiểm soát nhanh, Port-au-Prince sẽ rơi vào hỗn loạn”, AP dẫn lời ông Steve Matthews, một chuyên gia tổ chức cứu trợ World Vision.

Theo CNN, sau khi nhà tù ở Port-au-Prince bị sập, hầu như toàn bộ 4.000 tù nhân đã trốn thoát. Phóng viên CNN Anderson Cooper đã đến nhà tù và phát hiện thấy bốn thi thể nằm trên sàn, cùng nhiều dấu tay bằng máu trên tường, và một đoạn dây dài hơn 10 m treo bên ngoài bức tường bao bọc nhà tù. Các quan chức Liên Hiệp Quốc (LHQ) suy đoán các tù nhân đã nổi dậy khi trận động đất xảy ra, đánh gục các cai ngục và trốn thoát.

“Những tên tội phạm, những kẻ cướp bóc, những tên sát thủ… chúng tôi đều có cả”, CNN dẫn lời ông Alexandre Jean Herisse, người quản lý nhà tù. “Đây sẽ là một mối lo lớn đối với Port-au-Prince”.

AP cho biết mới đây Liên Hiệp Quốc đã kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ Haiti 550 triệu USD để giúp 3 triệu nạn nhân động đất. Cho đến nay các nước đã cam kết đóng góp 360 triệu USD.

“Rất nhiều người đang ở trong cảnh không có điện, nước, thực phẩm”, AP dẫn lời Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-Moon. Ông Ban Ki-Moon cũng đã lên đường đến Haiti. Mới đây, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã chỉ định hai cựu Tổng thống Bill Clinton và George Bush đến Haiti chỉ đạo công tác cứu trợ của Mỹ.

Hình ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy ít nhất 30% nhà cửa ở Por-au-Prince đã sụp đổ. Bộ trưởng Y tế Alex Larsen cho biết sẽ phải xây dựng lại ¾ thành phố, bởi ngoài những khu vực bị sụp đổ hoàn toàn, nhiều ngôi nhà ở các khu vực cũng đã bị hư hại về cấu trúc. Các thành phố Jacmel và các vùng quanh Port-au-Prince cũng bị tàn phá nặng nề.

Hiện tại, sân bay ở Port-au-Prince vẫn đang trong tình trạng tắc nghẽn. Chính quyền Haiti đã nhờ quân đội Mỹ tạm thời điều hành các hoạt động sân bay để đẩy nhanh công tác phân phối hàng cứu trợ.

Reuters mô tả trên đường phố Port-au-Prince, hiện có hàng chục nghìn người ăn mặc rách rưới, lang thang khắp nơi để tìm đồ ăn thức uống. Có nhiều người đã chưa được ăn uống gì trong suốt 50 giờ qua.

Kẻ kêu gào thảm thiết, người câm lặng thẫn thờ, trong khi nhiều kẻ tranh thủ đi hôi của. Cả Haiti đang chìm trong cảnh hỗn loạn, rối ren và tang tóc.

'Động đất Haiti tồi tệ như sóng thần châu Á'

Khoảng 100.000 người được cho là đã thiệt mạng trong trận động đất kinh hoàng hôm qua ở Haiti.
> Động đất dữ dội tại Haiti

Một em bé bị thương trong trận động đất. Ảnh: Telegraph.

"Con số thương vong này là cao nhất trong những năm qua", Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton phát biểu sau khi tuyên bố hoãn chuyến đi đến Thái Bình Dương để tập trung cho thảm họa.

Thủ tướng Haiti Jean-Max Bellerive cho rằng số người chết từ trận động đất 7,0 Richter sẽ lên tới 100.000 người. Bà Clinton không đưa ra con số cụ thể nhưng so sánh thảm họa với trận sóng thần tại châu Á vào 5 năm trước, cướp đi sinh mạng của hơn 220.000 người.

Xem video quang cảnh động đất Haiti tại đây.

Xem video dinh tổng thống sập trong động đất ở đây.

Theo BBC, Đại sứ Liên Hợp Quốc (LHQ) tại Haiti là một trong những người thiệt mạng. 14 nhân viên khác của LHQ cũng mất mạng và 56 người bị thương. Tổ chức chữ thập đỏ nhận định có tới 3 triệu người bị ảnh hưởng trong trận động đất này.

Dinh tổng thống bị đổ sập sau động đất. Ảnh: AP.

Trong cuộc phỏng vấn đầu tiên sau thảm họa, Tổng thống Haiti Rene Preval đã miêu tả quang cảnh thủ đô là "không thể tưởng tượng nổi". "Nhà Quốc hội bị sụp đổ. Văn phòng thuế bị sập. Các trường học bị sập. Bệnh viện cũng bị sập".

Một nhà tù lớn ở thủ đô Port-au-Prince cũng bị sập và phát ngôn viên của LHQ cho biết có nhiều báo cáo về các trường hợp tù nhân trốn thoát.

Một chiến dịch cứu trợ quốc tế đã được triển khai đồng loạt ở các nước, trong đó có Mỹ, Anh và Venezuela. Trung Quốc cũng sẵn sàng cử một đội quân tới cứu viện quốc gia nghèo đói này.

Tổng thống Mỹ Barack Obama cam kết sẽ viện trợ hết sức cho Haiti sau thảm họa "tàn khốc và không thể hiểu nổi". Các tàu hải quân Mỹ cũng sẽ tới Haiti trong vài ngày nữa cùng với hàng cứu trợ.

Diệu Minh

TT - Những đau buồn, tuyệt vọng biến thành giận dữ. Người dân Haiti đang chất xác người thành đống tại nhiều khúc đường ở thủ đô Port-au-Prince để kêu gọi cứu trợ nhanh hơn.

Theo Reuters, những người sống sót đã tức giận biểu tình trong khi các tổ chức cứu trợ quốc tế đang dần đổ tới thủ đô Haiti nhưng không thể chuyển hàng vì mọi thứ đã hoàn toàn bị tê liệt sau trận động đất khủng khiếp. Ba ngày sau thảm họa, hàng chục ngàn người vẫn nháo nhác tìm kiếm thực phẩm, nước uống và tìm cách đào bới người thân của mình dưới đống đổ nát. “Chúng tôi đã chôn 7.000 người trong một hố chôn tập thể” - Tổng thống Rene Preval khẳng định.

Shaul Schwarz, phóng viên của tạp chí Time, nói anh đã thấy ít nhất hai đống xác người được gom lại tại trung tâm thành phố. Anh nói: “Họ đã chán cảnh chờ đợi mãi mà không có cứu trợ rồi”. Hội Chữ thập đỏ Haiti nói hiện có khoảng 45.000-50.000 người chết và khoảng 3 triệu người - 1/3 dân số - bị ảnh hưởng hoặc mất nhà cửa bởi trận động đất mạnh 7 độ Richter hôm 12-1.

Tại Bệnh viện Đa khoa Port-au-Prince, giám đốc bệnh viện Guy LaRoche ước tính số người chết chất ở nhà xác bệnh viện đã lên tới 1.500 người. Hội Chữ thập đỏ Haiti cũng đã hết túi đựng xác và hiện Hội Chữ thập đỏ quốc tế đang phải gửi thêm túi đựng xác tới. Nhiều người dân phải dùng búa tạ để đập bêtông và dùng tay không đào bới cứu người mắc kẹt.

Theo Reuters, bác sĩ ở Haiti cũng không có đủ trang thiết bị để cứu chữa các nạn nhân. Các nhân viên cứu trợ cảnh báo số người chết có thể tăng nhanh nếu hàng chục ngàn người bị thương như gãy chân, tay và mất máu nghiêm trọng không được chăm sóc trong vài ngày tới.

Hiện các lều tạm được dựng lên khắp nơi ở Haiti. Người dân gào thét “nước, nước” bằng nhiều thứ tiếng khi gặp các nhà báo.

Thỉnh thoảng, các cơn dư chấn vẫn còn làm rung chuyển thủ đô khiến mọi người lại nháo nhào chạy khỏi các tòa nhà.

Trước những thiệt hại về người và của do trận động đất vừa gây ra cho Haiti, báo The Guardian ngày 14-1 có bài phân tích những nguyên nhân sâu xa của thảm họa này. Bài báo viết: “Có lẽ cần phải mất nhiều tuần lễ nữa mới có thể đo lường hết quy mô những thiệt hại do vụ động đất gây ra.

Thế nhưng, có một điều đã quá hiển nhiên: tác hại khủng khiếp này là kết quả từ lâu của việc biến đất nước này trở nên đói nghèo và bất lực. Người ta cứ quen mô tả Haiti như một “đất nước nghèo đói nhất của Tây bán cầu”. Sự nghèo đói này là di sản trực tiếp của cả một hệ thống bóc lột thuộc địa có lẽ là tồi tệ nhất trong lịch sử thế giới, vốn càng trở nên trầm trọng hơn bởi những thập kỷ áp bức hậu thuộc địa có hệ thống.

Một “cộng đồng quốc tế” cao cả mà như người ta thấy hiện đang đổ xô nhau đưa “cứu trợ nhân đạo” đến cho Haiti, phải chịu trách nhiệm phần lớn về những tai ương khủng khiếp mà giờ đây nó đang cố làm cho vơi nhẹ đi. Từ một ngày vào năm 1915, Mỹ đã xâm chiếm và chiếm đóng đất nước này. Mọi nỗ lực được đưa ra thực hiện nhằm đưa nhân dân Haiti chuyển từ “bần cùng lên nghèo đói”(như đúng từ ngữ của cựu tổng thống Jean Bertrand Aristide của nước này) đều bị phá hoại một cách thô bạo bởi chính quyền Mỹ cùng các đồng minh của Mỹ.

Bản thân chính quyền Aristide (lên nắm quyền với 75% phiếu bầu) trở thành nạn nhân cuối cùng và nó cũng bị lật đổ vào năm 2004 bởi một cuộc đảo chính với sự tiếp tay của quốc tế, trong đó hàng ngàn người đã mất mạng. Kể từ đó, nhân dân nước này chỉ còn biết oán giận và than khóc. Chính vì lý do đó, Liên Hiệp Quốc đã phải triển khai tại chỗ một lực lượng duy trì ổn định và hòa bình vừa đông đảo vừa tốn kém”.

Từ năm 2004, cộng đồng quốc tế đã quản lý và điều hành Haiti. Điều gì đã xảy ra?

Vẫn tờ báo này của Anh viết: “Haiti nay là một đất nước, mà theo nhiều khảo sát nghiêm túc, có 75% cư dân đang sống dưới mức 2 USD/ngày và 56% cư dân, tức 4,5 triệu người, đang sống dưới mức 1 USD/ngày. Do những thỏa thuận thương mại và tài chính bất công vốn “xơi” hết phần to của cái bánh, sự nghèo đói và bất lực nay sẽ còn tiếp tục đeo đuổi cư dân nước này trong một tương lai có thể dự báo được.

Chính sự trắng tay đến trơ trụi cùng sự yếu kém này giải thích quy mô của sự khủng khiếp vừa giáng xuống Port-au-Prince. Từ cuối những năm 1970, nông nghiệp Haiti đã trở thành miếng mồi cho những cuộc tấn công của chủ nghĩa tân tự do mà kết quả là hàng ngàn nông dân đã bị đẩy vào những khu ổ chuột đông đúc ở thủ đô. Không có con số cụ thể, nhưng xem ra có đến hàng trăm ngàn cư dân của Port-au-Prince hiện đang sống trong những cái nhà tạm bợ thường nằm bấu víu nơi những khe nước đã bị bóc sạch bởi nạn phá rừng.

Cái đẩy những con người này vào cảnh sống cùng cực ở những chốn tương tự và trong những điều kiện tồi tệ như vậy không là “tự nhiên” hay nhất thời như những vết thương do trận động đất gây nên cho họ. Những cơ sở hạ tầng thiết yếu của thủ đô, nước, điện, đường sá... thì tồi tệ đến đáng phàn nàn, thậm chí là không có. Còn chính phủ thì gần như bất lực không thể huy động các nguồn trợ giúp”.

TTO - Một phát ngôn viên lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hiệp quốc (LHQ) tại Haiti cho biết sau động đất, họ không tìm thấy một cảnh sát Haiti nào ở thủ đô và nhận định lực lượng này có thể đã bị “xóa sổ”.

“Không một cảnh sát nào thuộc Cảnh sát quốc gia Haiti được nhìn thấy. Họ hoàn toàn biến mất”, ông David Wimhurst phát biểu tại một cuộc họp báo qua video từ Port-au-Prince, thủ đô Haiti.

Theo ông, những cảnh sát này có thể đã thiệt mạng sau trận động đất; những ai may mắn sống sót thì bận rộn với việc tìm kiếm chính người thân của mình trong những ngôi nhà đổ sập.

Do không có lực lượng cảnh sát, LHQ và cộng đồng quốc tế tại Haiti đã “kiêm” luôn nhiệm vụ đảm bảo an ninh trật tự tại quốc đảo này.

Hiện LHQ có 3.000 cảnh sát và binh sĩ gìn giữ hòa bình ở Port-au-Prince. Dự kiến hôm nay 15-1 sẽ có thêm 3.500 binh sĩ Mỹ tới hỗ trợ.

Trong khi đó cộng đồng quốc tế vẫn đang nỗ lực cứu trợ Haiti. LHQ thông báo số tiền các quốc gia cam kết hỗ trợ Haiti đã lên tới 268,5 triệu USD. Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Robert Zoellick thông báo WB và các nước khác dự định sẽ thành lập quỹ tái thiết, cung cấp hỗ trợ dài hạn cho người dân Haiti bị ảnh hưởng bởi động đất, trong khi Bộ trưởng Kinh tế Pháp Christine Lagarde kêu gọi các nước xóa nợ cho Haiti.

Nhằm tiết kiệm thời gian cho công tác cứu trợ, Cuba đã cho phép máy bay Mỹ chở hàng cứu trợ sử dụng không phận của mình. Tại Indonesia, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Tengku Faizasyah cho biết Chính phủ Indonesia đã gửi viện trợ gồm lương thực, thuốc, quần áo, thiết bị lọc nước và lều bạt tới Haiti...

Ba ngày sau trận động đất thảm họa, đất nước Haiti rơi vào tình trạng hỗn loạn. Ở thủ đô Port-au-Prince, hàng chục nghìn người tìm kiếm thực phẩm, nước ngọt, thuốc men trong vô vọng. Sự giận dữ đã bùng phát, những người sống sót chất đống các xác chết trên phố để biểu tình.

“Ít nhất hai đống xác chết đã xuất hiện, khung cảnh thật khủng khiếp”, Reuters dẫn lời anh Schawarz mô tả, “Người dân đang nổi giận vì không nhận được sự giúp đỡ”. Còn ông David Winhurst, người phát ngôn Liên Hiệp Quốc tại Haiti, thừa nhận: “Chúng tôi hiểu rõ rằng tình tình đang trở nên ngày càng căng thẳng”.

“Người dân gần như lao vào đấm đá lẫn nhau vì nước ngọt”, AP dẫn lời nhân viên cứu trợ Fevil Dubien kể. Trước đó, anh lái xe tải chở nước ngọt đến khu phía bắc Port-au-Prince. Hiện tại, khoảng 60 chuyến bay chở đầy hàng cứu trợ đã hạ cánh xuống sân bay Toussaint L'Ouverture, nhưng các đội nhân viên bốc dỡ hàng chưa đến kịp, do đó hàng cứu trợ vẫn bị tắc lại ở sân bay.

Hôm qua, Cơ quan hàng không Haiti đã ngừng mọi chuyến bay dân sự, bởi sân bay đã đông nghẹt và nhiên liệu bị hạn chế. Đài quan sát không lưu của sân bay đã bị phá hủy khiến hoạt động điều hành hàng không càng trở nên khó khăn hơn. “Sân bay đầy bê tông vỡ, nên rất khó đậu máy bay”, AP dẫn lời đại tá không quân Mỹ Buck Elton.

Do đường xá Port-au-Prince bị phá hủy nghiêm trọng, các đội cứu hộ gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa hàng cứu trợ đến tận tay người dân. “Hàng cứu trợ đã đến, nhưng chưa có một hệ thống tiếp nhận và phân phối”, bà Kate Conradt thuộc tổ chức Save the Children cho biết.

Đại sứ Haiti tại Mỹ Raymond Joseph cho hay ưu tiên hàng đầu bây giờ là máy móc để dọn dẹp các đống đổ nát. “Sân bay đang quá tải, và phân phối hàng cứu trợ sẽ làm nhiệm vụ bất khả thi bởi các con đường đều tắc nghẽn”.

Các chuyên gia cứu hộ cảnh báo số người chết sẽ tăng vọt nếu hàng chục nghìn người Haiti bị thương trong trận động đất, đặc biệt những người bị gãy xương và mất nhiều máu, không được chăm sóc y tế trong vòng một ngày nữa. “24 giờ tới sẽ cực kỳ quan trọng”, Reuters dẫn lời sĩ quan Mỹ Paul Cormier.

Reuters dẫn lời các nhân chứng mô tả tình trạng an ninh ở Port-au-Prince cũng đang trở nên vô cùng tồi tệ. Nhiều kẻ cướp bóc lao vào tòa siêu thị đã bị sụp ở khu Delmas, vơ vét đồ điện tử và gạo. Những kẻ khác tranh thủ lấy xăng từ các xe chở xăng đậu chơ vơ trên đường phố.

Cứ đến buổi tối là những tràng súng chát chúa vang lên. Tạp chí Time đưa tin đây là thời điểm các băng đảng tội phạm có vũ trang ở Haiti nắm quyền kiểm soát đường phố. “Ở đây, kể cả lũ chuột cũng không dám ị nếu không có sự cho phép của chúng tao”, một thủ lĩnh băng đảng từng tuyên bố. Các băng lớn nhất đến từ những khu dân cư nghèo như Cité Soleil và La Saline. Ngoài ra, khoảng 1.000 tên tội phạm cũng đã trốn thoát sau khi nhà tù ở Port-au-Prince sụp đổ.

“Tất cả mọi cảnh sát đều đang bận giải cứu hoặc chôn cất các thành viên gia đình họ”, ông Manuel Deheusch, một chủ nhà máy. “Họ không có thời gian mà tuần tra trên đường phố”. Toàn bộ trách nhiệm an ninh giờ thuộc về 9.000 lính gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc và cảnh sát quốc tế. Tuy nhiên, khả năng phản ứng của Liên Hiệp Quốc cũng đang bị hạn chế do trụ sở sụp đổ, và hàng chục nhân viên mất tích.

Nguồn tin AP cho biết chính quyền Mỹ đã gửi khoảng 5.500 lính đến Haiti để hỗ trợ hoạt động cứu trợ, trong đó có công tác an ninh. Để xóa đi những nghi ngờ rằng quân đội Mỹ muốn “quản lý Haiti”, Bộ Quốc phòng Mỹ nhấn mạnh Mỹ phản ứng theo đề nghị của chính quyền Haiti. “Chúng tôi không có ý định thay thế chính quyền Haiti”, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cũng khẳng định.

AP dẫn lời chuyên gia Liên Hiệp Quốc John Holmes nhận định nước ngọt “sẽ là một thách thức lớn” đối với các nạn nhân động đất. Theo ước tính của tổ chức Chữ thập đỏ quốc tế, khoảng 3 triệu người Haiti cần sự hỗ trợ. Khi thiên tai xảy ra, trung bình mỗi nạn nhân cần 7,5-15 lít nước để uống và tắm gội mỗi ngày, có nghĩa là các đội cứu hộ phải cung cấp 22,7-45 triệu lít nước mỗi ngày.

Khi thiên tai xảy ra, các nạn nhân dễ chết do thiếu nước hơn là do đói. Hơn nữa, Time dẫn lời các chuyên gia y tế cho biết do hệ thống nước máy đã bị phá hủy, nguồn nước sẽ rất dễ bị nhiễm bẩn, dẫn đến tình trạng bùng phát dịch bệnh lan truyền qua đường nước như tả và lỵ. Các chuyến bay chở hàng cứu trợ đến Port-au-Prince đều có nước, nhưng chưa được đóng gói.

Nguy cơ thứ hai là các căn bệnh truyền nhiễm, đặc biệt trong điều kiện thiếu vệ sinh ở các trại tị nạn tại Port-au-Prince. Điều đáng lo ngại là bản thân Haiti đã là một thảm họa y tế công cộng. Ở Haiti, nạn suy dinh dưỡng xảy ra tràn lan, gần 200.000 người bị nhiễm HIV/AIDS, và chỉ 50% trẻ em được tiêm vác xin chống các căn bệnh cơ bản.

“Haiti sẽ là một thách thức y tế cực lớn”, Time dẫn lời một chuyên gia y tế Mỹ nhận định. Theo tổ chức Chữ thập đỏ quốc tế, hiện số người chết trong trận động đất khoảng 50.000 người, nhưng con số này sẽ nhanh chóng gia tăng do còn nhiều người mất tích, và nguy cơ dịch bệnh, thiếu nước ngọt, thực phẩm.